بيست و پنجمين جشنواره بين المللي تئاتر فجر به ايستگاه پاياني رسيد. امشب مراسم اختتاميه اين جشنواره با حضور ميهمانان، هنرمندان و گروههاي نمايشي شركت كننده در تالار وحدت برگزار مي شود، اما مطابق سالهاي گذشته، اين جشنواره هيچ منتخب و برگزيده اي نخواهد داشت. حذف رقابت از جشنواره باعث شده تا مراسم اختتاميه به فرصتي براي تجليل و تشويق هنرمندان حوزه نمايشي تبديل شود.
در راستاي همين برنامه ها هم هست كه امشب طي مراسم بزرگداشتي از چهار هنرمند فعال تئاتر به پاس عملكرد نمايشي، طي چند دهه تجليل مي شود.
«داوود رشيدي» (بازيگر و كارگردان تئاتر)، «سياوش تهمورث» (بازيگر و كارگردان تئاتر)، «دكتر فرشيد ابراهيميان» (مدرس، مترجم، مؤلف، منتقد و بازيگر تئاتر) و «تاجبخش فنائيان» (مدرس، كارگردان و بازيگر).
اين چهار هنرمندي هستند كه امسال براي آنها بزرگداشت گرفته خواهد شد؛ به همين بهانه در فرصتي اندك صحبت كوتاهي با اين هنرمندان داشته ايم كه مي خوانيد.
* داوود رشيدي: خيلي راضي هستم
داوود رشيدي، در مورد ميزان رضايتمندي اش از حدود 5 دهه فعاليت دو حوزه تئاتر مي گويد: خيلي راضي هستم. من در طي اين سالها به جز بازيگري و كارگرداني در حوزه تدريس و ترجمه متون نمايشي هم فعاليت داشته ام. بنابراين خودم را عضوي از خانواده تئاتر مي دانم و اصلاً هم به اين فكر نكرده ام كه ممكن بود بتوانم به جز در تئاتر در شغل ديگري موفق باشم و از عهده كار ديگري برآيم. در مجموع تئاتر براي من انتخاب بسيار خوبي بوده و از اين بابت رضايت كامل دارم.
رشيدي كه مدرك بازيگري و كارگرداني اش را از آكادمي موزيك ژنو دريافت كرده، در مورد مراسم بزرگداشتش در جشنواره امسال مي گويد: اصلاً نمي دانم مي توانم در اين رابطه صحبتي داشته باشم يا نمي توانم! اما به اين دليل كه طي اين سالها نتوانسته ام دلايل مشترك و معيارهاي مشخصي براي انتخاب هنرمندان در اين رابطه پيدا كنم و به خاطر اينكه بعد از انتخاب هنرمنداني كه طي اين 19 سال براي مراسم بزرگداشت انتخاب شده اند، هنوز معيار مشخصي از انتخاب به دست نياورده ام، نمي توانم به اين سؤال پاسخ بدهم. اصلاً سؤال من اين است كه آيا معيار مشخصي در اين رابطه وجود دارد؟
* سياوش تهمورث: تا آخرش هستم
سياوش تهمورث، از آن دسته هنرمندان تئاتر است كه با چند دهه فعاليت هنري در حوزه بازيگري و كارگرداني، همواره در تئاتر حضوري مستمر و پيگير داشته است.
تهمورث در ارزيابي فعاليتهاي تئاتري اش مي گويد: من در تئاتر مسيري را انتخاب كرده ام و بايد آن را تا انتها ادامه بدهم، بنابراين مي دانم كه چكار مي كنم و چكار بايد بكنم. اما اينكه در اين مسير چقدر موفق بوده ام و ميزان اين موفقيت چقدر بوده است، مسأله ديگري است، اما خودم معتقدم كه در اين راه هدفم را خوب انتخاب كرده ام و خوب پيش رفته ام و حواسم جمع بوده است. البته ممكن است در زمينه ارايه كارم به مخاطب نقاط ضعف و قوتي داشته باشم، اما در طي مسير كاري ام، به اين موضوع در درجه اول كاري نداشته ام. من بيشتر بر روي ديدگاهها و اهداف خودم متمركز بوده ام و هستم. كار خودم را مي كنم و طبيعي است كه تماشاگر خودم را هم دارم. البته همان طور كه گفتم ممكن است برخي اوقات تماشاگر به طور كامل با نمايشم ارتباط برقرار نكرده باشد و ممكن است من هم در كارهايم ضعفهايي داشته باشم، اما اين ضعف يك مقوله است و ديدگاههاي من مقوله ديگري است.
تهمورث در پاسخ به سؤالي در مورد بزرگداشت اش در اختتاميه جشنواره تئاتر فجر مي گويد: مسلماً حرفهايي دارم كه آنها را در مراسم خواهم گفت و بهتر است اين صحبتها را در همان زمان بگويم!
* دكتر فرشيد ابراهيميان: پاداش معنوي، ارزشمندتر است
دكتر فرشيد ابراهيميان، سال گذشته به عنوان رئيس كانون ملي منتقدان تئاتر ايران در اختتاميه جشنواره تئاتر فجر حضور داشت و در حال حاضر علاوه بر تدريس و تأليف كتاب، به عنوان بازيگر در سريال تلويزيوني «كلاه پهلوي» نيز حضور دارد.وي در مورد گرايشهاي اصلي اش در يكي از حوزه هاي تئاتر مي گويد: براي من همه زمينه هايي كه در آنها فعاليت داشته ام به يك اندازه ارزش داشته است، بنابراين نمي توانم در مورد گرايشم به يكي از آنها صحبت بكنم و بگويم كه در كداميك موفق تر بوده ام.
به هر حال خودم معتقدم كه در هر سه حوزه «تدريس، بازيگري و نقد و تأليف» توفيق يكساني داشته ام و البته بهتر است قضاوت كلي در مورد كارهايم را به اصحاب تئاتر واگذار كنيم.دكتر ابراهيميان در رابطه با مراسم بزرگداشتش در اختتاميه جشنواره امسال مي گويد: به نظر من هر هنرمند و خدمتگزار فرهنگي كه هدفش خدمت است و بيشتر در فكر همين كار است، انتظار دارد كه نيت و اهداف و فعاليتهايي كه در زمينه تحقق اين اهداف انجام مي دهد، مهجور واقع نشود. چنين توجهي باعث مي شود كه انسان انگيزه بيشتري براي خدمت كردن پيدا كند، چرا كه احساس مي كند كساني هستند كه فعاليتهايش را در طول زمان مورد توجه قرار داده اند. بديهي است كه هنرمندان پاداش ماديشان را با كاري كه انجام مي دهند دريافت مي كنند و انتظار پاداشي ديگري ندارند. در اين صورت چنين توجهاتي سبب انتفاع معنوي مي شود و از هر منفعت مادي ارزشمندتر است.

* تاجبخش فنائيان: از صميم قلب خوشحالم
تاجبخش فنائيان، طي بيش از سه دهه فعاليت در زمينه هنرهاي نمايشي تا به حال بيشتر حوزه هاي تئاتر را تجربه كرده است و در حال حاضر علاوه بر كارگرداني تئاتر، مشغول به تدريس هم هست. فنائيان در مورد مشكلات و دشواريهايي كه هنرمندان در حوزه تئاتر با آنها دست به گريبانند، مي گويد: اين طبيعي است كه هر حرفه و شغلي مشكلات و سختيهاي مخصوص به خودش را دارد. در ضمن معتقدم كه شيريني خيلي از كارها در برخي دشواريهاي آنهاست. در زمينه تئاتر هم به نظر من بيشتر اين مشكلات به خود تئاتر مربوط نمي شوند. مشكلاتي مثل كمبود سالنها، ضعفهاي مديريتي، بودجه اندك، برنامه ريزيهاي متغير و ناهماهنگي فضاي فرهنگي، ارتباط نامناسب با مخاطبان تئاتر و نبود صميميت لازم ميان بخشهاي مختلف تئاتر و...، اصلاً به رقابت سالم در عرصه تئاتر مربوط نمي شوند.
اما اين حاشيه ها در عين حال ممكن است ضعفهاي اساسي را هم براي تئاتر به وجود بياورند. كسي كه كار مي كند طبيعتاً در اين فضا با همه مسايل درگير است، اما اينها مواردي هستند كه از دشواريهاي طبيعي و ذاتي خود تئاتر به شمار نمي آيند.
فنائيان در رابطه با مراسم بزرگداشتي كه قرار است امشب براي او گرفته شود نيز مي گويد: اين بزرگداشتها خيلي خوب هستند... ولي من انتظار نداشتم كه به سراغ من بيايند و اصلاً منتظر چنين برنامه اي نبودم. به خاطر اين مسأله، از صميم قلب خوشحالم.

 
جشنواره تئاتر فجر هفتمين روز برگزاري اش را هم پشت سر گذاشت.امروز هم ده نمايش در تالارهاي مختلف تئاتري شهر تهران به روي صحنه رفتند.
در تالار وحدت «حسين مسافرآستانه» نمايش «رستاخيز عشق» را به نويسندگي «محمد رحمانيان» به روي صحنه برد. در اين نمايش نادر رجب پور، زهره آقالو، الناز تاريخي، سعيد داخ و... بازي داشتند و داستان آن در دوازده تابلو به زندگي مولانا جلال الدين محمد بلخي مي پرداخت كه از لحظه مرگ او شروع مي شد و به كودكي اين شاعر گرانقدر پارسي گو باز مي گشت.
در تالار اصلي، نمايش فرانسوي «درسايه» براي دومين بار اجرا شد. اين نمايش كه به نويسندگي ايزابل ريبيرو و رويي فراتي و كارگرداني رويي فراتي به روي صحنه رفت، در دو بخش اجرا شد. داستان اول به زمان اشغال فرانسه توسط آلمان نازي مربوط مي شد و در بخش دوم شرايط هنرمندان و موسيقيدانان دوره اشغال فرانسه مورد بررسي قرار مي گرفت. اين نمايش با وجود اينكه در تالار بزرگ اصلي تئاتر شهر به روي صحنه رفت، چندان مورد استقبال قرار نگرفت و خيلي از تماشاگران آن، ناراضي از سالن خارج شدند.
اما در تالار چهارسو دومين نمايش «روبرتو چولي» يعني «ليرشاه» كه از آثار مطرح «ويليام شكسپير» بود، با استقبال گسترده مخاطبان و تماشاگران تئاتر مواجه شد و تقريباً تمام جاهاي خالي اطراف سالن مملو از جمعيتي بود كه موفق شده بودند، به سالن راه يابند. اين هم به برنامه ريزي ضعيف مديران جشنواره مربوط مي شد كه نمايشي در سالن بزرگ اصلي، با عدم استقبال مواجه شود و كار ديگر خارجي، در تالار كوچك چهارسو جوابگوي حضور مخاطبان نمايش نباشد!
داستان نمايش دوم «چولي» از اين قرار است كه شاه لير مي خواهد امپراطوري اش را به سه دخترش ببخشد، به همين دليل ميزان عشق آنها به خود را مقايسه مي كند.
اما آخرين دختر - كردايا - به صادقانه ترين شكل احساساتش را ابراز مي كند و بازنده اين ماجراست و... «روبرتو» اين نمايش كلاسيك را با بازي فولكرروس، پترافون دربيك، دورتي ليندر، سيمونه توما و... اجرا كرد و تقريباً كار موفقي را هم ارايه داد كه با رضايت تماشاگران همراه بود.
در تالار سايه نمايش «سمفوني درد» به نويسندگي و كارگرداني «حسين پاكدل» به روي صحنه رفت. داستان اين نمايش در مورد درد و وحشت انسان از بودن است.
در اين نمايش بازيگراني چون حسن معجوني، سيامك صفري، شبنم مقدمي، فرهاد اصلاني و هومن برق نورد به ايفاي نقش پرداختند. «سمفوني درد» كه در زمان اجراي عموم با استقبال چشمگير تماشاگران رو به رو شده بود، امروز هم اجراي شلوغي را پشت سر گذاشت.
در تالار قشقايي نمايش «خيال روي خطوط موازي» به نويسندگي حميدرضا آذرنگ و كارگرداني حميدرضا آذرنگ و عباس اقسامي در دو نوبت اجرا شد. در اين نمايش داستان جوانان خرمشهر روايت مي شود كه در زمان جنگ مي خواهند به مشهد بروند، ولي هرگز موفق به اين كار نمي شوند. در اين نمايش چند زمان وجود دارد كه به طور موازي قصه هر كدام از اين زمانها روايت مي شود. بخشي از اين قصه ها مربوط به همان جوانان خرمشهري است؛ جواناني كه تمام آرزوهايشان را در كوپه قطار از ريل خارج شده اي هر روز به طور مكرر روايت مي كنند و در ادامه بخشي از جنگ و محاصره خرمشهر را به تصوير مي كشند و پيامد جنگ و تأثير آن را بر خانواده هايشان نشان مي دهند.
در تالار نو هم «پلنگ خالهايش را پاك مي كند» به نويسندگي «علي نرگس نژاد» اجرا شد. در اين كار اكبر آيين، فروزان جمشيدنژاد، شيلا جمشيدنژاد و پارسا شاكري به ايفاي نقش مي پردازند. داستان اين نمايش درباره تلاش زني است كه مي خواهد كودك بيمارش را از مرگ نجات دهد.
در تالار مولوي جشنواره تئاتر فجر روي ديگر سكه خود را نشان داد.
در اين سالن نه چندان بزرگ كه معمولاً زياد هم شلوغ نمي شود، جمعيت بسيار زيادي از يك ساعت قبل از شروع نمايش «كوري» كه توليد مشترك ايران و ايتاليا است و «لوئيجي دالاليو» آن را براساس رمان معروف «ژوزه ساراماگو» به روي صحنه مي برد، حضور داشتند.
عده بسيار زيادي از تماشاگران در مقابل در ورودي ساختمان تالار مولوي ايستاده بودند و تقريباً از ساعت 16 مسؤولان امكان ورود آنان را به تالار انتظار به سختي فراهم كردند. ازدحام و شلوغي جمعيت به حدي بود كه تقريباً همه آنان به هم چسبيده بودند. در اين شرايط مردمي كه طبق برنامه انتظار داشتند نمايش سر ساعت اجرا شود، حدود يك ساعت را در فشار و شلوغي پشت در تالار ايستادند.
خيلي ها حتي قادر نبودند كتهايشان را در اين فشار از تن درآورند. بعد از گذشت يك ساعت طاقت فرسا درها باز شد و جمعيت بسختي وارد سالن شدند، اما در عين ناباوري شاهد يك سالن پر از تماشاگر بودند! در شرايطي كه جمعيت مدتي طولاني را پشت در تالار ايستاده بودند، اين ميهمانان ناخوانده چطور و از كجا به سالن راه پيدا كرده و روي صندلي ها نشسته بودند، بايد از مسؤولان تالار مولوي و برنامه ريزان جشنواره پرسيد. البته پرسيديم و در پاسخ شنيديم كه اينها ميهمانان V.I.P هستند! و ظاهراً ما هم باور كرديم كه تالار اصلي مولوي با ميهمانان V.I.P پر شده بوده است و با خودمان گفتيم «تئاتر براي همه»! اما خبرنگاران و روزنامه نگاران كه معمولاً در تمام جشنواره ها جايگاه مخصوصي دارند و به آنان اهميت بيشتري داده مي شود، كساني بودند كه در سخت ترين شرايط و به طور فشرده روي زمين نشستند و در عين ناباوري، مسؤولان تالار و عوامل نمايش به آنان پيشنهاد كردند كه به ر غم معطلي يك ساعته در آن شرايط سخت و صرفنظر از برنامه ريزي هاي خود، سالن را ترك كنند و منتظر اجراي نمايش در سئانس فوق العاده باشند، در حالي كه مي شد همين جا به جايي را براي از ما بهتران « V.I.P» انجام دهند.
از نخستين روز برگزاري جشنواره گفته ايم كه امسال خبرنگاران، ميهمانان يتيم جشنواره بودند.
خيلي ها معتقدند كه در اين كار، عمدي بوده و شايد كساني نمي خواسته اند كه كيفيت جشنواره در رسانه ها مورد انتقاد و ارزيابي قرار گيرد. خيلي از همكاران هم طبيعتاً قيد تئاتر و نمايش و جشنواره را زده اند. كساني هم كه مثل ما با سعي و تلاش فراوان از هفت خوان رستم گذشته اند و چند بليت تهيه كرده اند، با اين برنامه ريزي و برخورد نامناسب يا قيد همه اجراها را زده اند و يا اينكه با دلخوري كارشان را ادامه داده اند.
ديگر از تماشاي نمايشها نااميد شده ام. در دفتر روابط عمومي تئاتر شهر عده بسيار زيادي از خبرنگاران متقاضي دريافت بليت دست خالي مانده اند و واقعاً نفهميديم كه ماجراي رزرو بليت (كه از دومين روز با نبود آن همراه بوده) و اين كارتهاي بي ارزش كوچك چيست؟! آن هم با وجود شعار دهان پركن «تئاتري براي همه»!
نمايش «كوري» با همه اين سر و صداها درست 15 دقيقه بعد از شروع شاهد ريزش تماشاگران بود. نمايش آنقدر ضعيف و شتابزده اجرا مي شد كه براحتي مي توانستيم حدس بزنيم از زمان اولين تمرين تا روز اجراي آن بيش از ده روز زمان نبرده است. بازيگران بارها و بارها كلامشان را قطع مي كردند، ديالوگها را با لكنت مي گفتند و...
براي خودم افسوس خوردم كه اين همه مشقت را تحمل كردم براي هيچ!
«الاغ خوش خيال» به نويسندگي «انوش معظمي» و كارگرداني «عبدا... آتشاني» در تالار هنر اجرا شد و ديگر اجراهاي روز هفتم «اكبر آقا اكتور تياتر» به نويسندگي سيدعظيم موسوي و كارگرداني «اكبر عبدي» در تالار سنگلج و «نامدار» به كارگرداني و نويسندگي «سعيد خيرالهي» در تماشاخانه مهر بودند.

  سه شنبه؛ دومين روز برگزاري بيست و پنجمين جشنواره بين المللي تئاتر فجر است. علاقه مندان جديتر تئاتر، برنامه امروز را از صبح آغاز كرده اند. ورك شاپ گروه آمريكايي توسط «پيتر چكلوفسكي» در محل خانه هنرمندان برگزار شده و جزء برنامه هاي پرطرفدار امروز جشنواره است.
محوطه باز تئاتر شهر به مراتب شلوغتر از ديروز است. افتتاحيه جشنواره كه اصلاً چنگي به دل نزد، اما دست كم امروز اضافه شدن بر تعداد تماشاگران برگرماي جشنواره افزوده است.
نخستين نمايشي كه امروز اجرا شد، «كالون و قيام كاستيلون» بود كه «آرش دادگر» آن را به نويسندگي حميدرضا نعيمي در تالار مولوي اجرا كرد. «دادگر» سال گذشته هم نمايش متفاوتي از «مكبث» شكسپير در جشنواره تئاتر فجر داشت، كه به واسطه نگاه متفاوت و خوانش زيبا از متن، مورد توجه ميهمانان داخلي و خارجي قرار گرفت.
«كالون و قيام كاستيلون» مثل «مكبث» تماشاگران را راضي كرده است.
اما در تالار نو مجموعه تئاتر شهر، نمايشي از بوشهر با نام «مرگزار سياه سرخ...» در حال اجراست. وارد سالن مي شوم. صحنه تاريك در انتها به ني هاي بلند و كلفتي محدود شده است. دو مرد و سه زن در انتهاي صحنه ايستاده اند وصداي دمام سالن را پر كرده است.
نمايشي كه جواد صداقت آن را كارگرداني كرده كاري تجربي مبتني بر حركت و فرم اجرايي است كه البته زياد مورد توجه مخاطبان قرار نگرفت.
در تالار هنر، نمايش « يك دختر يك سرباز» به كارگرداني «احمد سليماني» براي دومين روز به روي صحنه رفته است. فرصت نمي كنم تئاتر شهر را ترك كنم و به ديدن اين نمايش بروم.
در تماشاخانه مهر حوزه هنري هم «انتظار در كافه پاركر» اجرا شده است. كه آن را سعيديان و زيناني براساس نمايشنامه «مرگ فروشنده» « آرتور ميلر» كارگرداني كرده اند.
هرچه به ساعتهاي پاياني نزديك مي شويم، بر تعداد تماشاگران تئاتر هم افزوده مي شود. خيلي ها جلو گيشه ايستاده اند و به دنبال تهيه بليت هستند، عده اي هم مدام از اين سالن به آن سالن در حركتند. بولتن جشنواره امسال ظاهراً خيلي مرتب تر از سالهاي گذشته آماده شده است. از حدود ساعت 14اولين شماره آن روي پيشخوان اطلاعات تئاتر شهر گذاشته شده و در ميان هنرمندان و علاقه مندان دست به دست مي شود.
جلو در تالار قشقايي تعداد زيادي از تماشاگران صف كشيده اند. امروز در قشقايي نمايش «موهاي بلوند» به نويسندگي و كارگرداني «اصغر خليلي» از اصفهان به نمايش در مي آيد.
تالار سايه هم در دو سئانس 30/17 و 20ميزبان اجراي نمايشي از ياسوج است. كه «سه گانه سوء ظن و سوسك» نام دارد و «رضا گشتاسب» آن را نوشته و كارگرداني كرده است. نگاهي به جدول روزانه برنامه نمايشهاي امسال جشنواره نشان مي دهد كه حضور گروههاي غيرتهران تا اندازه اي پررنگتر از سالهاي گذشته به نظر مي آيد. البته شايد هم اين نگاه نتيجه كمرنگ شدن حضور آثار تهران در جدول برنامه نمايشها باشد.
در تالار چهار سو، «نواي اسرارآميز»، نوشته «اريك امانوئل اشميت» و كارگرداني «سهراب سليمي» اجرا شده است. نواي اسرارآميز از كارهاي موفق و خوب جشنواره بيست و پنجم است كه تقريباً تمام تماشاگران آن راضي از سالن خارج مي شوند. من معتقدم كه اين نمايش را بايد جزء 5 اثر برگزيده نمايشهاي امسال هم قرارداد.
اما در شلوغترين تالار تئاتر شهر نمايش «رستم و سهراب» به نويسندگي و كارگرداني «رسول نجفيان» درحال اجراست. پيش از شروع نمايش عده بسيار زيادي از مخاطبان پشت درهاي تالار تجمع كرده بودندو با ازدحام زيادي وارد سالن شدند و تقريباً همه صندلي هاي آن را پركردند. اما نيم ساعت بعد از شروع نمايش درهاي تالار اصلي شاهد خروج پياپي تماشاگران ناراضي بود كه تالار را ترك مي كردند.
رسول نجفيان در اين نمايش ماجراي رستم و سهراب را براساس متن منظوم و حماسي شاهنامه فردوسي اجرا كرده است. البته هيچ كس منكر اين قضيه نيست كه داستانهاي شاهنامه واجد ويژگيهاي دراماتيك است و رستم و سهراب از بهترين داستانهايي است كه مي توان آن را به نمايش تبديل كرد. اما واقعاً خواندن شعرها در دستگاههاي نامنظم و حركت آدمها براساس قصه منظوم بر روي صحنه، نمايش است؟!
به ياد اجراي زيباي داستان رستم و سهراب در نمايش «اپراي عروسكي رستم و سهراب» بهروز غريب پور مي افتم كه سال گذشته در بيست و چهارمين جشنواره تئاتر فجر در تالار فردوسي به نمايش درآمد. نمايش غريب پور در تمام مدت اجرا تماشاگر را انگشت به دهان نگه داشته بود. رستم عروسكي كوچك آن نمايش ابهت و عظمت و زيبايي داشت، اما رستم هيكل مند نمايش نجفيان خنده دار و مضحك به نظر مي آمد. امروز همچنين هشت نمايش خياباني به نامهاي «شيلون كشي»، «شوشي»، «گل»، «كوچ امير»، «مهريه 1367سكه اي»، «آخرين راه» و «بعلاوه يك» نيز در تئاتر شهر، فرهنگسراي بهمن و نياوران و مقابل تالار مولوي اجرا شدند.
اما نمايش ديگري كه با استقبال چشمگير مخاطبان مواجه شد، «پايين، گذر سقاخانه» بود كه «اكبر رادي» آن را نوشته و هادي مرزبان كارگرداني كرده است. تالار وحدت كه ميزبان اجراي نمايش مرزبان است، امروز حال و هواي ديگري داشت.
داستان نمايشنامه «پايين، گذر سقاخانه» بر خلاف برخي از آثار اجتماعي- تاريخي اكبر رادي واجد پيچيدگيها و زيرلايه هاي متعدد نيست. فضا به گونه اي مشخص و محدود و در عين حال ثابت انتخاب شده است. گذرسقاخانه يكي از مناطق پايين شهر تهران است كه در دوره زماني نه چندان دور محمل روايت داستان قرار گرفته است. شخصيتها هم به لحاظ شناسنامه فرهنگي همگي در يك سطح هستند. اما ضمن اشتراك بسياري از مشخصه ها در مورد اكثر آنها، ساحت اجتماعي همگي يكسان است.
«طاهر» در مسابقات كشتي قهرمان شده و «فري» موقعيت خود را در محل به اين خاطركه طاهر اهميت بيشتري پيدا كرده در خطر مي بيند. در ادامه عشق طاهر به پري و طمع فري براي تصاحب دختر حاج ميناچي درگيري ميان اين دو شخصيت را به طوري برجسته در محور چالشهاي داستان قرار مي دهد و...
نمايش داستاني دو پاره دارد كه در پاره نخست آن گذرسقاخانه و ساختار اجتماعي آن، با همه آدمها و شخصيت قرار دارند. اما در پاره دوم ماجراي مثلث عاشقانه، فري، طاهر و پري غلبه موضوعي پيدا مي كند و اصلاً بقيه موضوعها از آن حذف مي شوند. بنابراين با توجه به اين دوپارگي، ريتم نمايش در طول اجرا افت و خيز ناهماهنگي دارد و البته در بيشتر مدت آن بيش از حد كند است.اجراي هادي مرزبان از متن نمايشنامه اكبر رادي، زياد بد نيست. اما چنگي هم به دل نمي زند. هرچند كه بايد اين نمايش را در ميان آثار توليد شده سال گذشته كشور در رديفهاي بالاتري قرار داد، اما مهمترين مشكل آن ريتم كند روايت آن است.بازي بازيگران از نقاط قوت كار مرزبان هستند و بخش اعظم توانايي هاي اجرا بدون شك به همين حوزه مربوط مي شود.گروه همسرايان هم با وجود آنكه در تناسب با موضوع و فضاي داستان هستند در بخشهايي از كار با تكرار زياد اضافه به نظر مي رسند. در مجموع «پايين، گذرسقاخانه» از نمايشهاي خوب امسال است كه با اجرايي به مراتب بهتر از اجراي سال گذشته مرزبان محسوب مي شود.تقريباً ساعت 10شب است كه سالن تالار وحدت را ترك مي كنم. هوا امروز كمي سردتر شده است، اما در مقابل تئاتر شهر همچنان بازار رفت و آمد و گپ و گفت داغ است. ميهمانان خارجي جشنواره هم ظاهراً كم كم از راه رسيده اند و حضورشان را مي توان در گوشه و كنار سالنها و فضاي تئاتر شهر مشاهده كرد...

 نوشته شده در روزنامه قدس۲۰دی۱۳۸۵- مهدي نصيري

 «داوود رشيدي» متولد سال 1312 تهران است كه علاوه بر بازيگري در سينما، تئاتر و تلويزيون، به كارگرداني، ترجمه و تدريس تئاتر هم پرداخته است.
او ديپلم بازيگري و كارگرداني اش را از آكادمي موزيك ژنو (1337) دريافت كرده و در سال 1341 از دانشگاه ژنو در رشته علوم سياسي دانش آموخته شده است. كارگرداني بيش از هفده نمايش و بازي در بيش از 50 نمايش ديگر از جمله فعاليتهاي صحنه اي اين هنرمند با سابقه تئاتر كشور است.
امسال و در بيست و پنجمين دوره جشنواره بين المللي تئاتر فجر قرار است طي مراسم بزرگداشتي از «داوود رشيدي» در كنار فرشيد ابراهيميان، سياوش طهمورث و تاجبخش فنائيان تجليل شود. به همين بهانه گفتگوي كوتاهي با آقاي رشيدي انجام داديم.
*علاقه مندي شما به هنر تئاتر به سالهاپيش، يعني زماني كه همراه با خانواده تان به خارج از كشور سفر كرده بوديد برمي گردد. از آن سالها و چگونگي آشنايي تان با تئاتر بگوييد؟
** ما به خاطر شغل پدرم كه در وزارت خارجه كارمي كرد، سفرهاي زيادي داشتيم.من دوران دبيرستان را در فرانسه گذراندم وهمان جا ديپلم ام را گرفتم. بعد از اين دوران بود كه با تئاتر آشنا شدم و تصميم گرفتم در اين رشته ادامه تحصيل بدهم. بنابراين در شرايطي كه كار پدرم در پاريس به پايان رسيده بود، راهي سوئيس شدم و در ژنو دو رشته علوم سياسي و تئاتر را ادامه دادم. علوم سياسي را به خاطر علاقه خانواده ام خواندم و تئاتر را به خاطر خودم! در اين دوران بود كه تحصيل و كار در تئاتر را آغاز كردم.
* در ايران همزمان با كار تئاتر، در سينما هم بازيگر بوديد و در ضمن سابقه حضور در تلويزيون را هم داشتيد.
* در دوران پيش از انقلاب، حضور من و خيلي از هنرمندان تئاتر در سينما چندان پررنگ نبود. بنابراين عمده فعاليتهاي من در اين دوران محدود به كار تئاتر بود. ورودم به تلويزيون هم غيرمستقيم يا مستقيم به تئاتر مربوط مي شد. من با ساخت چند تئاتر تلويزيوني فعاليتم را در اين عرصه آغاز كردم. بعدها مسؤول واحد نمايش راديو و تلويزيون شدم و تا بعد از انقلاب هم آنجا بودم.
* بازيگري در سه عرصه سينما، تئاتر و تلويزيون را چگونه ارزيابي مي كنيد؟ در كدام حوزه حضور علاقه مندانه تر و بهتري داريد؟
* به نظر من نمي توان اين حوزه ها را با هم مقايسه كرد، زيرا هر كدام گستره متفاوتي از كار را مي طلبند. تماشاگر سينما ما را از پس قاب دوربين مي بيند، اما مخاطب تئاتر به طور زنده و رودررو با ما ارتباط برقرار مي كند. بنابراين در هر كدام از اين دو نوع كار بايد شيوه متفاوتي از بازيگري را ارائه داد. اما به جز اينها در زمينه شناخت بازيگر از نقش، قالبي كه براي ارائه شخصيت برمي گزيند و... اين حوزه ها مشتركاتي هم پيدا مي كنند.
* شما به عنوان يك بازيگر و كارگردان حرفه اي تئاتر بيشتر كار با چه گروههايي را مي پسنديد؟
* زياد برايم تفاوت ندارد كه افراد گروه چه كساني هستند، آنچه براي من مهم مي باشد خود تئاتر است. ممكن است بعضي تئاترها بيشتر تأثيرگذار باشند و استقبال مخاطب از آنها متفاوت باشد، اما نوع كار در آنها براي من متفاوت نيست. يك بازيگر بايد شخصيت و نقش را خوب بشناسد و به تحليل درستي از آن برسد. بتواند فكر كارگردان را به خوبي درك كند، حتي موضوعات را به بحث بگذارد و در مجموع به يك نتيجه كلي از كار برسد، اما در هر صورت بازيگر در اختيار نمايش است و نمي شود متون مختلف و گروههاي متفاوت را در مقابل هم قرار داد و با هم مقايسه كرد.
* آقاي رشيدي! شما جزو نسلهاي اول تئاتر كشور به شمار مي آييد كه ظاهراً تا چند دهه اخير ارتباط و تعامل خوبي با نسل دوم تئاتر داشته ايد. حالا و در دوران جديد، نسل تازه تئاتر و جوانان را در ارتباط با نسلهاي گذشته چقدر در تعامل و همكاري مي بينيد؟ آيا شما هم به فاصله ايجاد شده ميان اين نسل و نسلهاي قبلي اعتقاد داريد؟
** گمان نمي كنم چنين موضوعي در تئاتر وجود داشته باشد، يا شايد هم من از آن بي خبرم. اما در هر حال اگر چنين شكافي واقعاً وجود داشته باشد، خيلي تأسف برانگيز است، به خاطر اين كه تئاتر يك جريان پوياست و بايد از نسلي به نسل ديگر ادامه پيدا كند و در جريان باشد. بنابراين، اگر چنين شكافي بين نسلهاي مختلف تئاتر وجود داشته باشد، مطمئناً خود تئاتر اولين حوزه اي است كه آسيب مي بيند و دچار اشكال مي شود. البته نمونه هايي از اين گونه قبلاً هم اتفاق افتاده است. مثلاً در تئاتر اوايل انقلاب عده اي به گمان اين كه متحول شده اند و استعداد شگرفي پيدا كرده اند بهانه مي گرفتند كه «قديمي ها جلوي حركت ما را گرفته اند.» همين فاصله ايجاد شده هم در آن مقطع به تئاتر ما لطمه زد.
* شما در گفتگوهايي كه داشته ايد مشكلات مالي و سخت افزاري (سالن، تجهيزات نمايشي و...) را از مهمترين ضعفهاي تئاتر امروز كشورمان خوانده ايد. توضيح مختصري در مورد اين مباحث مي دهيد؟
** مشكلات مربوط به بودجه در حوزه تئاتر هميشه وجود داشته و هيچ گاه هم حل نشده است. الان بيست سال است داريم مي گوييم «اين بودجه و سقف هزينه هاي برآورد شده براي تئاتر تأسف برانگيز است»، اما همچنان هيچ اتفاقي نيفتاده و هيچ تغييري هم ايجاد نشده است. واقعاً يك هنرمند تئاتر اگر همين وقتي را كه صرف تمرين و اجراي يك نمايش كرده، براي يك كار تلويزيوني يا سينمايي صرف كند، درآمدي چند برابر درآمد تئاتر خواهد داشت. بنابراين من گمان مي كنم حرف زدن در مورد حقوق و دستمزدهاي تئاتر واقعاً خنده دار است.
* آيا اين تئاتر با وجود همه مشكلاتي كه دارد توانسته در زمينه جلب مخاطب موفق باشد؟
** اصلاً مهمترين مسأله در اين زمينه آن است كه تئاتر با تماشا گر زنده است.
تئاتر بايد توسط تماشاگر ديده شود تا عمل و فرايندي هنري شكل بگيرد. تئاتر در نتيجه ارتباط با مخاطب است كه اتفاق مي افتد. هنرمندان ما بايد بفهمند، توليد تئاتري كه تماشاگر ندارد و مخاطب جذب نمي كند در شرايط امروز اشتباه و ظلم بزرگي است.
اين هنرمندان بايد سليقه ها، نيازها و مطالبات مخاطبانشان را بشناسند و بر اساس اين ويژگيها تئاتر كار كنند، ضمن اين كه در كنار جذب تماشاگر بايد به رشد فرهنگي جامعه هم دامن زد. تئاتر بايد تماشاگر را به تفكر و انديشه وادارد و نمي تواند تنها در انديشه سرگرم ساختن و راضي كردن سلايق باشد.

نوشته شده در روزنامه قدس ۱۹دی ۱۳۸۵- مهدي نصيري

  در نخستين روز از بيست و پنجمين دوره برگزاري جشنواره بين المللي تئاتر فجر مجموعاً 8 نمايش در تالارهاي مختلف شهر تهران به روي صحنه رفتند.
«رستم و سهراب» به نويسندگي و كارگرداني «رسول نجفيان» در تالار اصلي اجرا شده «نواي اسرارآميز» به نويسندگي «اريك امانوئل اشميت» و كارگرداني «سهراب سليمي» در تالار چهارسو به نمايش در آمد، در تالار سايه «تقديم به پدر و پسرم ...» به نويسندگي «عبدالرضا شاعري» اجرا شد و در تالار قشقايي تماشاگران «مرگ و شاعر» را به نويسندگي «نغمه ثميني» و كارگرداني «كيومرث مرادي» ديدند. «مرگزار سياه سرخ» در تالار نو، «كالون و قيام كاستليون» در مولوي، يك «دختر يك سرباز» و «انتظار در كافه پاركر» هم در تماشاخانه مهر اجرا شدند.

* نواي اسرارآميز «تالار چهارسو»
سهراب سليمي كه سال گذشته نمايش «خرده جنايتهاي زن و شوهري» را به روي صحنه برده بود امسال هم متن ديگري از اين نويسنده فرانسوي را در تالار چهارسو اجرا كرد.
«نواي اسرارآميز» داستاني ساده و خطي را از رويارويي يك نويسنده مشهور با يك خبرنگار آغاز مي كند و در ادامه با روايت بخشهايي از لايه هاي دروني زندگي شخصي اين دو شخصيت، به رابطه اي پيچيده و فلسفي در ميان آنها مي رسد.
نمايش به زيبايي توانسته مضمون و محتوا و همچنين ساختار متن را در حوزه اجرايي اش تصوير كند.
خبرنگار براي مصاحبه با نويسنده مشهور به جزيره محل زندگي او مي رود و در پي كشف هويت زني كه در آخرين كتاب اين نويسنده حضور دارد به «هلن» مي رسد.
در ادامه مشخص مي شود كه خبرنگار، همسر «هلن» است كه در گذشته با نويسنده رابطه اي عاشقانه داشته است. كم كم رازنامه هاي عاشقانه هلن و نويسنده فاش مي شود و در پايان با پي بردن به مرگ هلن در دوازده سال پيش، مي فهميم كه جواب نامه هاي نويسنده را همين مرد خبرنگار براي حفظ و زنده نگه داشتن عشق هلن مي نوشته است.
«نواي اسرارآميز» دو وجه از وجوه واقعي و ايده آل انسان را ارايه مي دهد كه بخشي از آن در نويسنده (عشق) و بخش ديگرش در وجود همسر هلن (زندگي) قرار داده شده است. در واقع آنچه ماجراي داستان نمايش را تشكيل داده تلاش اين دو شخصيت براي به دست آوردن وجه دومي است كه در وجود ديگري مي بينند.

* انتظار در كافه پاركر (تماشاخانه مهر)
نمايش، مقطعي از نمايشنامه «مرگ فروشنده» آرتور ميلر را به عنوان صحنه مركزي انتخاب كرده كه نقطه چرخش مهمي از داستان است. بنابراين اجراي متفاوتي از متن ميلر به حساب مي آيد كه به صورت خلاقه در قالب نمايش عروسكي ارايه مي شود.
«بيف» و برادرش در كافه پاركر منتظر آمدن پدر هستند و در اين مقطع در حالي كه در دو طرف ميز نشسته اند به روايت داستان «مرگ فروشنده» مي پردازند. بازيگران نمايش براي بازسازي داستان، عروسكهايي را كه در بالاي ميز قرار داده شده اند به نوبت پايين مي آورند و به كمك آنها داستان را اجرا مي كنند.
اين شيوه اجراي نمايش كه با كمك خلاقيت در روايت داستان انتخاب شده با كمك نورپردازي مناسب و عروسك گرداني بازيگران پيش مي رود. نورپردازي و ورود و خروج داستان به بيرون، فضاي بازسازي شده راويان را به راحتي امكان پذير مي سازد و به لحاظ زيبايي شناختي هم واجد اهميت هستند. دكور نمايش نيز به جز فضاي بدون استفاده كافه در چپ خوب چيده شده است. اما با وجود محاسني كه بيشتر در محدوده خلاقيتهاي اجرايي قابل ملاحظه هستند مهمترين ايراد نمايش «انتظار در كافه پاركر» سكون و ايستايي نسبي است. اين سكون البته بيشتر به واسطه حضور روايت در سطح بيروني (عروسك گردانها) ايجاد شده است.
در مجموع، اين نمايش كه با كارگرداني زينالي و سعيديان به عنوان نمايش منتخب يازدهمين جشنواره بين المللي عروسكي در تماشاخانه مهر اجرا شد، به لحاظ خوانش متفاوت و خلاقيتهاي اجرا، نمايش خوبي است.

* مرگ و شاعر (تالار قشقايي)
شاعر، به دنبال از بين بردن مرگ، به جهان اساطير مي رود و در اين جهان با دسيسه مرگ به اسارت او در مي آيد. مرگ قصد دارد با جلب عشق شاعر خودش را در زمين تكثير كند و ...
نمايشنامه «نغمه ثميني» در فضايي سيال ميان اسطوره ها و كهن الگوها روايت مي شود، اما پايبندي به اساطير آشنا و مرتبط با هم در اين اثر وجود ندارد.
اصلاً نوع رابطه كهن الگوها در نمايشنامه ثميني مشخص نيست و داستان هم در اين آشفتگي و بي نظمي بلاتكليف و سر در گم ادامه مي يابد. مهمترين مشكل «مرگ و شاعر» ابهامي است كه در پيچيدگيهاي بي دليل و تعريف نشده آن وجود دارد. تماشاگر با پايان نمايش با مجموعه درهمي از عناصر، اسطوره ها، مفاهيم و تعريفها تنها مي ماند و واقعاً نمي توان خطوط ارتباطي مشخصي در ميان اين مؤلفه ها پيدا كرد كه به استدلال خاصي ختم شوند.
طولاني شدن مدت زمان روايت و افزودن بخشهايي از واقعيت ملموس زميني به جهان اساطيري نيز بر سختيهاي درك نمايش افزوده است.
علاوه بر اينها، اجراي خشك، سرد و ايستاي كيومرث مرادي از متن، دشواريها را دو چندان كرده ست. دكور بي قواره و سطوح كوچك و بزرگ موجود در صحنه، حداقل جذابيتهايي را كه مي توانست در صحنه وجود داشته باشد از ميان برداشته اند. علاوه بر اين دكور حتي در تناسب با موضوع و فضاي نمايش هم تعريف شده نيست.بازي سرد و كم تحرك «پانته آبهرام» در نقش شاعر و «فرهاد قائميان» در نقش مرگ نيز اين كاستيها را افزايش داده است.
دليل انتخاب اين نمايش براي شركت در جشنواره، از جمله علامت سؤالهايي است كه در جدول نمايش برنامه هاي جشنواره فجر امسال به وجود آمده است.

   نوشته شده در روزنامه قدس۱۹دی۱۳۸۵-مهدی نصیری

 

نويسنده: مهدي ميرمحمدي
كارگردان: علي هاشمي
بازيگران: شكوفه هاشميان، كاظم سياحي، نوان شريفي، محمدرضا نودهي و رضا سخاييخلاصه داستان: «جزغاله هاي عاشقانه» داستان زندگي سرد ميان يك زوج جوان را روايت مي كند. نبود عشق، روابط يك سويه و آسيبهاي اجتماعي مهمترين موضوعاتي اند كه در اين نمايش مورد پرداخت قرار گرفته اند...
«جزغاله هاي عاشقانه» يك نمايش واقعگرايانه است كه مضمون اصلي اش را در بستر مناسبات اجتماعي مطرح مي كند. اين نمايش در ادامه حوزه روابط خانوادگي يك زوج جوان (درمحور اصلي) و زوجي ديگر (در حاشيه) را روايت مي كند. در حقيقت مفاهيم اجتماعي و خانوادگي نمايش هاشمي از جزء به كل تعميم پذيرند و همين ويژگي فرصت را براي پرداختن به يك داستان واقعگرايانه با اندك گرايشهاي ناتوراليستي فراهم آورده است.
نمايش از نقطه بحران آغاز مي شود و از ابتداي كار زياده گويي و اضافه پردازي چنداني براي رسيدن به اصل موضوع ندارد. در همين ابتداي كار هم آشفتگي، تقابل رفتاري و واگرايي زندگي بين زوج جوان داستان، چه در ساختار روايت و چه در ساختار اجرا به وضوح مورد پرداخت قرار گرفته است.
چهار در كه در چهار گوشه صحنه قرار داده شده، به كمك ميزانسن مي آيد و عامل گريز شخصيتها از مركز به اطراف مي شود. مريم و كيوان با شروع نمايش بارها و بارها در خلاف جهت يكديگر از اين درها عبور كرده و خارج مي شوند تا مركزيت خانه (و صحنه) - به واسطه محور مشترك قرار گرفتن آن بين مريم و كيوان- مركز و محور چالشهاي اجرايي قرار گيرد.
علي هاشمي با كمك طراحي صحنه «محسن شاه ابراهيمي»، فضاي مناسبي را در اختيار اجراي نمايشش قرار داده است. در حقيقت مركزيت اتاق نشيمن در برابر واگرايي چهارگوشه اتاق، مهندسي دقيقي را باعث شده اند كه چالشها را در مكانهاي مشخص و معلومي پيش بيني كرده و به اجرا درمي آورد.
«جزغاله هاي عاشقانه» در همان فصول ابتدايي، سعي دارد تا با جذابيتهاي رئاليستي و قوي اش، اتمسفري را به وجود آورده و تماشاگر را به واسطه جذابيت و كشش اين فضاي مغناطيسي، جذب كار كند كه البته در اين حوزه هم موفق عمل كرده، اما نتوانسته از اين قابليت به نحوي كامل بهره بگيرد. در حقيقت علي هاشمي كنش داستان را تا آنجا كه اجراي نمايش اجازه مي داده، در اختيار گرفته است. يكي از دلايلي كه اين كنش را به طور ثابت و مستمر حفظ نمي كند، قطع مداوم صحنه هاست. تقطيع صحنه ها براساس اهميت رويدادهاي نمايشي، ويژگي ساختاري اين نمايش است. مي توان اين طور گفت كه هاشمي قصد ايجاد ذهنيتهاي تصويري بيشتري در ذهن مخاطب داشته و به همين دليل در روايت بخشهايي از داستان پس از خلق فضا، بسرعت آن را از بين مي برد تا تأثير تصويرش را در ذهن تماشاگر تثبيت كرده باشد. شايد اين نوع اجرا را بتوان بيشتر با پلانهاي سابجكتيو سينمايي مقايسه كرد. اين تقطيع ها با همه حسني كه دارند، در كار خلق اتمسفر و كنش پيوسته خلل ايجاد مي كنند و فواصلي را به وجود مي آورند كه باعث جدايي موقت تماشاگر از فضاي نمايش مي شوند.
متن مهدي ميرمحمدي هم از برخي جهات قابل بررسي است. ميرمحمدي بخوبي توانسته موضوع رئاليستي داستانش را در روايت بينابيني از خواب و واقعيت مطرح كند. نقطه مثبت كار ميرمحمدي در اين حوزه آن است كه از ابزارهاي متن سوء استفاده نكرده و كارش را دچار ابهام و آشفتگي نساخته است. واقعيت و رويا حوزه هاي متغيري هستند كه در جهت محورهاي موضوعي در خدمت نويسنده قرار گرفته اند و هيچ گاه همه بر ساير عناصر غلبه پيدا نمي كنند.
شكوفه هاشميان و كاظم سياحي در نمايش حضور موفقي دارند و قسمت مهمي از اجراي روان، متناسب و هدفمند نمايش مسلماً در نتيجه حضور موفق آنها شكل گرفته است.
نمايش «علي هاشمي» كار موفقي است كه داستانش را براحتي و با جذابيتهاي متوسط نمايشي مطرح مي كند و در زمينه ارتباط با مخاطب به توفيقي نسبي مي رسد.               

 تئاتر جديد را هنرمندان تازه نفس و يا ديدگاههاي نو و تازه مي سازند. البته ديدگاههاي نو و همچنين سلايق جديد همواره تحت تأثير جريانهاي تاريخي، اجتماعي، فرهنگي و... هستند. در حقيقت با پوست انداختن جامعه و تغيير معادلات پيشين - و همچنين جايگزين شدن فرآيندهاي جديد- حوزه هاي مختلف اجتماعي و فرهنگي نيز تازه، و براساس تأثيرپذيري شان دچار تغيير مي شوند.
نسلهاي جديد در حوزه هاي مختلف جزو مهمي از فرايند تغيير هستند و بنابر اهميت نقش، نيروهاي انساني در اين حوزه ها نيز از گروههاي مهم تأثيرگذار به شمار مي آيند. اين نسل در تئاتر هم مانند ساير حوزه هاي هنري نقشي تعيين كننده دارد. همان طور كه گروهي از جوانان در چند دهه پيش تئاتر امروز ما را نتيجه داده اند و اين حركت در دورانهاي بعد تكرار شده است، در حال حاضر گروه ديگري از جريانهاي تئاتري روز را تحت تأثير خودشان قرار داده اند. با اين تفاوت كه رشد چشمگير دانشگاههاي تئاتر و هنركده ها و مؤسسات مختلف آموزش تئاتر باعث شده كه ساختار تئاتري كشور ما امروزه بيش از هر زمان ديگري با رشد نيروهاي جوان علاقه مند به تئاتر مواجه باشد.
جوانان امروز، چه آنها كه دانش آموخته دانشگاهها هستند و چه آنها كه در مؤسسات آزاد آموزشي و يا گروههاي تجربي تئاتر را آموخته اند در گستره وسيعي مشغول فعاليت در گروههاي حرفه اي تئاتر شده اند. البته اين امر در تهران به مراتب بيشتر از شهرستانها قابل مشاهده است. نسل جديد تئاتر ما در حال حاضر مشغول تمرين و مشق تئاتر است و اگر چه بسياري از مشكلات را براي ورود به حرفه مورد علاقه اش تحمل مي كند، اما نسل چشم و گوش بسته اي نيست.
در اين باره نظر كارشناسان و متخصصان تئاتري در مورد نسلي كه بتدريج تئاتر آينده ما را در دست مي گيرد و قرار است آن را ادامه بدهد قطعاً راهگشاست.
كميت رشد كرده است
رحمت اميني مدير گروه نمايش دانشكده هنر و معماري در اين رابطه يك نوع تقسيم بندي براساس دوره هاي تاريخي انجام مي دهد و مي گويد: به نظر من از چند سال بعد از انقلاب جرياني شكل مي گيرد كه از محمد چرمشير و محمد رحمانيان و عبدالحي شماسي گرفته تا محمد يعقوبي و مهرداد راياني و نادر برهاني مرند و... را شامل مي شود. اينها نسل جديد درام نويسي كشور ما هستند كه به نظرم عمدتاً در جريان تغيير و تحولات جامعه به شكل خود آموخته و بيشتر براساس تجربه هاي شخصي ......                                                        

«بهزاد فراهاني» نويسنده، كارگردان و بازيگر تئاتر و رئيس انجمن نمايشنامه نويسان خانه تئاتر است. فراهاني كه امسال در نمايش «موسيو ابراهيم و گلهاي قرآن» به كارگرداني عليرضا كوشك جلالي نيز حضور داشت، اين روزها نمايش «دنياي ديوانه... » را به نويسندگي و بازيگري خودش در تالار اصلي مجموعه تئاتر شهر در حال اجرا دارد.
* ظاهراً ايده اصلي نمايش را از يك نوستالژي و واقعيتها...
** نه، نه... فضا را از يك بيمارستان رواني در امين آباد و با حضور در كنار بيماران پريشان خاطر گرفته ام و بيشتر دلم مي خواهد كه اين نمايش، پيك صلح و آشتي باشد. نه آشتي با طبقات فرا دست، بلكه آشتي با مردم. به همين دليل، نمايش بسيار ساده است. پيچيدگيهاي فلسفي و حرفهاي گنده گنده ندارد و من فكر مي كنم حرف آن حرف صميميت و مهرباني است.
* چه ديدگاهي را قصد داريد با نمايشتان مطرح كنيد؟
** اعتقاد من اين است كه زحمتكشها آنقدر فقير شده اند كه ديگر حتي به بخش اندكي از آرزوهايشان هم دست پيدا نمي كنند! به عنوان مثال وقتي كه حقوق يك معلم دويست هزار تومان است و اجاره يك خانه سيصد هزار تومان، ديگر او بايد آرزوي داشتن يك سرپناه را كنار بگذارد. وقتي كه يك زحمتكش، آرزوي رفاه متعادل را كنار گذاشت؛ وقتي كه آرزوي زندگي بي دغدغه را فراموش كرد، ديگر نااميد مي شود. يا بايد بجنگد، يا بايد بسازد. اعتقاد من بيشتر اين است كه اين شرايط براي اين انسانها، شرايط تلخي است.
* ظاهراً نمايش شما بارها مورد بازخواني و تجديد نظر قرار گرفته، اين مسأله در هنگام تمرين و آماده سازي نمايش هم برايتان مشكلي پيش آورد؟
** به اعتقاد من هر كاري كه حتي يك جمله از آن كه در دل آكتور و ذهن و ناخودآگاهش نقش بسته، حذف شود، ذهنها را مخدوش مي كند، چه برسد به اينكه خيلي بيش از اينها در كار تغيير ايجاد شده باشد!
* در داستان اول كه مربوط به محمود (آپاراتچي سينما) است، از نامها و مكانهاي خاصي استفاده كرده ايد، آيا تعلق خاطر خاصي به اين فضاها و نامها داشته ايد يا اينكه... ؟
** نه، سينما تمدن، تئاتري در منتها اليه شرق تهران بود. اگر مكان وسينماي ديگري وجود مي داشت، خب به آن مي پرداختم... اما چون ابتداي مولوي بود و شرايط نابساماني داشت و... اگر هم مثلاً از كسي در نمايش نام برده ام به دليل پيشينه تئاتري آنها بوده در مورد همه اينها بسترهاي تئاتري مورد توجه بوده است.
* فيزيك و سن بازيگرها چقدر برايتان مهم بوده؟
** من به پارامترهاي خيلي خيلي اصلي توجه مي كنم. اين برايم مهمتر است.
* اين سؤال را براي اين پرسيدم كه نمايش در دو زمان متفاوت با فاصله 20 ساله اتفاق مي افتد، اما ظاهراً سن بازيگران و فيزيك آنها تناسب چنداني با هم ندارد؟
** من چون تعزيه و روحوضي كار مي كنم، به اين قضيه زياد باج نمي دهم! ما در تعزيه اصلاً اين شوخيها را نداريم! مثلاً مي بينيد كه يك مرد 35 ساله، نقش حضرت علي اكبر را بازي مي كند. در تئاتر هم من اين اعتقاد را دارم. وقتي كه بازيگر كلاهش را برداشت و موهاي سفيدش ديده شد، يعني 30 سال از عمرش گذشته است. وقتي كه او كلاه بر سر دارد يعني اين كه جوان است، اگر هم نيست تو قبول كن كه جوان است!
* اين گريز از قواعد تئاتري...
** گريز نيست! اين اتفاقاً پرداختن به قواعد خوب تئاتري ميهنمان است! ما آنقدر از اين قواعد استفاده نكرده ايم كه حالا داريم آنها را از دست مي دهيم. اين قواعد در هر حال وجود دارند.
* از بازيگران نمايش چقدر راضي هستيد؟
** به جز يكي دو مورد كه كمي با بازي آنها مشكل داشتم- كه دارد حل مي شود- از بقيه بچه ها راضي هستم. از بعضي خيلي راضي هستم، و از بعضي كمتر! اما در مجموع همه دارند در نقشهايشان جا مي افتند و من هر شب رشد بيشتري را در گروه مي بينم.
* نظرتان راجع به تئاتر خصوصي چيست؟ آيا تئاتر خصوصي مي تواند در كنار تئاتر دولتي شكل بگيرد؟
** اصلاً تئاتر خصوصي بايد تئاتر دولتي را بروبد و كنار بزند ! تئاتر دولتي يعني چه؟ اين از پديده هاي نو كشورهاي مستمند است. هر صنفي در اين مملكت مي تواند آزاد كار كند. سينما آزاد، نقاشي آزاد، همه حوزه هاي هنري آزاد! اما تئاتر!.
* يعني به نظر شما تئاتر به صورت مستقل مي تواند ادامه حيات داشته باشد؟
** اگر بگذارند!
* شما به عنوان يك هنرمند حاضريد چه كاري در اين رابطه انجام بدهيد؟
** نمي شود! دولت چنين مسؤوليتهايي را واگذار نمي كند، ولي اگر بكند، بله... من تئاتر خواهم داشت...
* به نظر شما هنرمندان هم مي توانند در اين زمينه تلاش كنند؟
** بايد تلاش كنيم. راهي جز اين نداريم. بايد تلاش كنيم تا به اين نتيجه برسيم. تا وقتي كه بخش خصوصي فعال نشود، دولت كنار نمي كشد. دولت بايد دست هدايتي اش را از روي سر تئاتر بردارد، منتها از اين هنر حمايت اقتصادي كند. اين كاري است كه در همه جاي دنيا انجام مي شود. اگر اين اتفاق بيفتد تئاتر رشد مي كند و در اختيار فرهنگ مملكت قرار مي گيرد.
* يكي از مباحثي هم كه در مورد تعاريف شغلي در تئاتر مطرح شده بحث «قرارداد تيپ» است كه از در خانه تئاتر مطرح و به مركز ارايه شده...
** «قرارداد تيپ»، مصوب صنوف متفاوت تئاتري است و خود من بنيانگذار اين قضيه در خانه تئاتر هستم و اولين كسي هستم كه اين قرارداد را تدوين كرده ام. «قرارداد تيپ» يك چيز تصويب شده است و اينكه حالا مسؤولان دولتي آن را مي پذيرند يا نمي پذيرند، مشكل خود آنهاست. اين طرح تصويب شده و دستاورد بزرگي است كه ما داريم. اميدوارم آقاي پارسايي در دوران مديريتش موفق شود آن را عملي كند. اگر الان هم اين اتفاق نيفتد، بعداً خواهد افتاد. من نباشم، شما اين كار را مي كنيد، اگر شما نباشيد ديگران... به غير از اين راهي وجود ندارد. به هر حال دولت بايد ما را به رسميت بشناسد. من بايد وقتي كه به خواستگاري يك دختر مي روم بتوانم بگويم كه درام نويس هستم. حقوقي دارم. سر ماه ناني سر سفره ام مي آيد.
* مركز چرا اين قرارداد را عملي نمي كند؟
** بايد از خود آنها پرسيد. مركز هنرهاي نمايشي مي گويد كه ما بودجه نداريم. راست هم مي گويد! بودجه تئاتر مملكت مثل دانه ارزني است. ما 480 مركز تئاتري در سراسر كشور داريم و اگر به هر كدام از اينها در سال 200 ميليون تومان بودجه تعلق بگيرد حداقل 80 ميليارد بودجه نياز داريم كه در مقابل بودجه كل كشور چيز خيلي اندكي است.
* بحث ديگري هم در خانه تئاتر مطرح شده و آن بحث مراكز و نهادهاي تئاتري متعدد است و اينكه حوزه مسؤوليتهايشان يكي است و فعاليتهاي جداگانه اي...
** به نظر من همه اينها بايد شفافيت سياسي پيدا كنند. دولت بايد نگاهش را به تئاتر تغيير بدهد و شرايطي را به وجود بياورد كه تئاتر هم معني خودش را داشته باشد، آن وقت همه اينها سر و سامان پيدا مي كنند. به نظر من بايد اداره تئاتر و مركز تئاتر جدا از زير مجموعه بودن- به صورت مستقل- به وجود بيايند در اين صورت مي توان اين مسأله را مطرح كرد و پاي آن هم ايستاد.
* مهدي نصيري