اجتماع خاكستري

 
نويسندگان: فريد مصطفوي، محسن عبدالوهاب، نغمه ثميني و رخشان بني اعتماد
كارگردان: محسن عبدالوهاب و رخشان بني اعتماد
بازيگران: باران كوثري، بيتا فرهي و مسعود رايگان
خلاصه داستان: سارا (باران كوثري) به اميد بازگشت آرش (بهرام رادان) از كانادا و قرار ازدواج با او قصد دارد اعتيادش را ترك كند. سفر او و مادرش براي رسيدن به خانه خاله ليلا با مشكلات و سختي هايي همراه است كه...

رخشان بني اعتماد فارغ التحصيل كارگرداني دانشكده هنرهاي دراماتيك دانشگاه تهران است. وي از سال 1352 وارد سينما شده و فعاليتهاي جدي سينمايي اش را از سال 1360 با حضور در يكي از فيلمهاي مهدي صباغزاده شروع كرده است.
خارج از محدوده 1366، زرد قناري 1367، پول خارجي 1368، نرگس 1370، روسري آبي 1373، بانوي ارديبهشت 76، باران و بومي 1377، زير پوست شهر 1379، روزگار ما 1380، ننه گيلانه 1382. گيلانه 83 و خون بازي 1385، دوازده فيلمي هستند كه بني اعتماد تاكنون آنها را ساخته است.
نگاهي اجمالي به كارنامه آثار اين كارگردان نشان مي دهد كه وي در مسير حركت حرفه اي خود از سينمايي داستاني به سينمايي واقعگرايانه تر و مسندتر در حوزه اجتماعي رسيده است.
«خون بازي» ساختمان و ساختار داستاني ندارد. بنابراين بيشتر، يك فيلم روايت محور است. اين روايت مبتني بر حركت قهرمانش شكل گرفته و مسيري خياباني و جاده اي را در گستره محدود و انتخاب شده اي از جامعه شامل مي شود.
موضوع اعتياد دختر جوان كه به عنوان يك نمونه اجتماعي انتخاب شده است در «خون بازي» محور روايت قرار مي  گيرد و همه محيط پيرامون را نيز شامل مي شود. جذابيت و فضاي واقعي اي كه بني اعتماد سعي در خلق و پرداخت آن دارد در «خون بازي» جاي داستان را گرفته است.
در واقع مي توان اين گونه استنباط كرد كه حوزه اجتماعي و فضاي بيروني مضمون و موضوع فيلم باعث شده تا روايت قدرت حضور بيشتري پيدا بكند، تا جايي كه حتي جاي داستان را هم بگيرد.
اما نكته مهم اين است كه ساختار روايي «خون بازي» به هيچ وجه باعث نمي شود از جذابيتهاي كار كم شده و درگيري مخاطب با فيلم كاهش يابد. تماشاگر «خون بازي» با وجود اين كه با يك ساختار داستاني، شخصيتهاي متعدد و تعليق و گره افكني و.. به معناي كلاسيك يا حتي به شيوه مرسوم آن مواجه نيست، در تمام مدت زمان روايت با آن درگير شده و موضوع را تعقيب مي كند.
نقطه قوت كار بني اعتماد در جديدترين فيلمش اين است كه همه ابزارهاي سينمايي را به گونه اي مناسب در اختيار روايت اثر قرار داده و در اين حوزه موفق عمل كرده است.
دو بازيگر، يك ماشين و چند تماس تلفني همه آن چيزي است كه بني اعتماد در «خون بازي» دارد.
از طرف ديگر گزينش رويدادهاي مربوط به حوزه اجتماعي - خارج از محدوده آشناي روايت- هم طوري است كه بي نياز به گسترش و اضافه پردازي صورت گرفته است.
بنابراين مواد خام اوليه و فيلم را در يك نگاه كلي مي توان محدود و خلاصه شده دانست. اما ابزار سينمايي و پرداخت خلاقه روايت فيلم به گونه اي است كه بعد بصري و تحليل روايي فيلم را گسترش داده و بسياري از جاهاي خالي آن را پر مي كند.
انتخاب فضا و مسير بيروني و دروني روايت، انتخاب لوكيشنها (چه در شهر و چه در جاده)، از بين بردن شفافيت رنگ براي خاكستري كردن تصوير و... خصوصيات ويژه «خون بازي» هستند كه بني اعتماد با بكارگيري و پرداخت آنها توانسته بر جذابيتهاي متفاوت كارش بيفزايد.
تصاوير خاكستري و تخت «محمود كلاري» به زيبايي در راستاي هدفهاي محتوايي كار قرار گرفته است و از طرف ديگر نوع دكوپاژ و تصويربرداري هم چه در نماهاي بكر و زيبايي كه گهگاه كلاري گرفته، چه در تصاوير دوربين روي دست و... انطباق بخشهاي مختلف فيلم با منظور و زير متن آن را شفاف تر كرده است.
اين انطباق محتوا و فرم، به نتيجه اي زيباشناختي منجر شده است. بنابراين با بررسي تك تك مؤلفه ها و عناصر ساختاري با منظور فيلم مي توان گفت كه «خون بازي» يك اثر زيباشناسانه خوش پرداخت است.
نگاه آسيب شناسانه «رخشان بني اعتماد» به مسأله اعتياد و رواج آن در ميان جوانان در «خون بازي» فرم ارايه بسيار جذاب و در عين حال مناسب و خوبي دارد. بني اعتماد دختر جواني را كه درگير مشكل اعتياد است، به گونه اي مناسب از جامعه جدا كرده و با همه دغدغه ها، مشكلات و مسائلش به تصوير مي كشد. او قهرمان منتخبش را در مقاطعي به جامعه نزديك مي كند، اما در عين حال از تأكيد بر روي اين فرد انتخاب شده دور نمي شود. پايان باز فيلم و فاصله گرفتن دوربين از خانه ليلا كه تعدادي از جوانان در حال معالجه در آن هستند، نتيجه گيري بدون انتهاي فيلمي است كه اين بار قهرمان را در جامعه پيرامونش رها مي كند و قضاوت در مورد او و ديگران را به مخاطب وامي گذارد.
ليلا: يه مرض وقتي اينجور همه گير مي شه هيچكس در امان نيست...
در كنار همه اين ويژگي ها بايد بازي تحسين برانگيز «باران كوثري» را هم مورد توجه و تأكيد قرار داد. باران كوثري براي ارايه نقش دختر معتاد مسلماً تمرينات زيادي بر روي نقش داشته و حتي در ارايه جزئيات رفتار شخصيت سارا نيز موفق عمل كرده است. رفتارهاي چند گانه، نوع نگاه و لحن صحبت كردن وحتي جزئيات مهم و در عين حال كمتر قابل حس رفتاري سارا به خوبي در بازي كوثري رعايت شده است. سارا در «خون بازي» يك قهرمان باورپذير و واقعي اجتماعي است.
در مجموع «خون بازي» يك فيلم خوش ساخت اجتماعي است كه هم ارزشهاي هنري يك كار قوي سينمايي را دارد و هم در بعد محتوايي كار يك اثر قابل اعتنا و مهم امروزي شمرده مي شود.

چاپ شده در روزنامه قدس-۳۰ فروردین ۱۳۸۶-مهدی نصیری