ديوانه اي در قفس

  


نوشته: آنتوان چخوف
به روايت: خسرو حكيم رابط و ناصر حسيني مهر
بازيگران: جعفر والي، حسن مهماني، پرويز بزرگي، علي بي غم، سياوش چراغي پور و...

«اتاق شماره 6» عنوان يكي از داستانهاي كوتاه آنتوان چخوف است كه «خسرو حكيم رابط» و «ناصر حسيني مهر» آن را به صورت نمايشنامه برگردانده و به روي صحنه برده اند. اين داستان مثل همه آثار آنتوان چخوف، نتيجه يك درگيري و چالش دروني و بيروني است كه در نتيجه آن، خود به عنوان يك محور در بستر ماجرا يا موضوعي قرار مي گيرد و به مبارزه اي دروني و بيروني دست مي زند. اين مبارزه معمولاً با شكست قهرمان در نتيجه مواجهه با سختيها و مشكلات فراوان همراه مي شود. يا اينكه قهرماني ظاهراً شكست خورده، اما در واقع پيروز را به تماشا مي گذارد. مثل «هدا گابلر» و «ترپلف» شكست خورده در نمايشنامه هاي «هدا گابلر» و «مرغ دريايي».
در «اتاق شماره 6» اين مبارزه بين محيط بيروني و فرديت شخصيتها و قهرمانان صورت مي پذيرد. «ايوان ديميتريچ» روشنفكر كه در اتاقي تنگ و تاريك محبوس شده، جدالي دروني (با خودش) و بيروني (با جامعه و آدمهاي خارج از اتاق) را در پيش رو دارد و در مقابل، دكتر آندره نيز به همين ترتيب با افكار خردورزانه و جبر محتوم دورانش درگير است.
در واقع آنچنان كه نويسنده داستان و كارگردان نمايش «اتاق شماره 6» مي خواهند، اين جدال، پس از مدتي، از سطح به عمق كشيده مي شود و در ژرف ساخت اثر، خودش را به صورت مبارزه ميان خردورزي و آرمانگرايي روشنفكرانه و علمي با واقعيت زندگي به نمايش مي گذارد.
دكتر آندره از ابتداي داستان وقايع را براساس موقعيت شخصيت مقابلش «ايوان ديميتريچ» براي غلبه بر مشكلات و سختيهاي زندگي و يافتن يك راه حل مناسب براي آن شروع مي كند. دكتر راه حل غلبه بر همه مشكلات را در انطباق دادن شرايط بيروني بر آرمانهاي دروني مي بيند و به بيمارش هم توصيه مي كند كه از اين طريق سختيهاي محيط پيرامون را با آرمانگرايي سانتي مانتال دروني تغيير دهد. در واقع خود دكتر اين فرضيه را يك درمان علمي و مبتني بر شعور مي داند كه مي تواند تمام جنبه هاي زندگي فردي و اجتماعي را تحت تأثير قرار دهد، اما فاجعه هنگامي رخ مي دهد كه خود دكتر در مركز آزمايشگاه علمي اش قرار مي گيرد و ناتوان از كوچكترين تغييري در آنچه خود باعث به وجود آمدن آن شده است، دفن مي گردد.
كمدي تلخ كه از ويژگيهاي همه آثار چخوف است نيز در همين سرانجام، قابل مشاهده است. دكتر كه روزي به ايوان پيشنهاد كرده بود تا با دنياي درونش، دنياي بيرون را تغيير دهد و زماني به دليل توانايي اش در تغيير دادن شرايط به دكتر فاباتوف فخر فروخته بود، حالا در سلول خفقان آميز بيمارستان خودش زنداني شده و فريادهاي التماسش براي خروج از اين زندان راه به هيچ جا نمي برد. اين وجه كميك اثر چخوف است و در حوزه تراژيك نيز همين بس كه به ريختن خطي از شنهاي نرم در زير نور - بر روي پاهاي دكتر آندره- اشاره كنيم (دفن شدن).
«اتاق شماره 6» مثل همه آثار ديگر آنتوان چخوف حوادثي فاجعه بار و تراژيك را در مورد انسانها با لحني كميك و طعنه آميز به تصوير مي كشد. قرار گرفتن چهره هاي مضحك و خنده دار آدمهاي مختلف در دو طرف اتاق، تصويري مضحك و كميك را از وجه تصويري و اجرايي نمايش تا مضمون و محتواي آن گسترش مي دهد. اما در مقابل حركت قهرمان (دكتر آندره) به سمت اتاق شماره 6، كه مي توان آن را نوعي سقوط نيز به شمار آورد، ذهن تماشاگر را به عمق فاجعه نزديك مي كند.
براساس آنچه ذكر شد، نمايش «ناصر حسيني مهر» بايد نمايشي متكي بر اجراي بازيگران از نقش باشد. در حوزه بازيگري، البته مي توان همه بازيگران را در دو دسته قرار داد و به بررسي حضورشان در نمايش پرداخت.
«جعفر والي» بعد از حدود دو دهه دوري از تئاتر، يك بار ديگر نقشي را در يك نمايش برعهده گرفته است. او در زمينه ايفاي دو نقش متفاوت و دو وجه متمايز از شخصيت، موفق نشان مي دهد. اين در حالي است كه او تنها نقش «آندره يفميچ» را بازي مي كند، اما بخوبي توانسته است درگيريهاي فلسفي ذهن و چالش بيروني او را با اجتماع پيرامونش به اجرا درآورد.
در مقابل «جعفر والي»، «علي بي غم» در نقش روشنفكر عاصي و زنداني سلول شماره 6 حضوري كاملاً موفق و تأثيرگذار دارد و بازي چندگانه، فعال و مؤثري ارائه مي دهد.
پرويز بزرگي، نيز با آن هيبت ترسناك و لباسهاي بلند و بزرگ مثل يك نگهبان اسطوره اي و دست نيافتني نشان مي دهد و با صدا، چهره و حركت خاصي كه در بازي اش دارد، براحتي توانسته از پس ايفاي نقش نگهبان بي رحم و نفوذناپذير اتاق شماره 6 برآيد.
بقيه بازيگران نمايش ناصر حسيني مهر را بايد در يك سطح، مورد ارزيابي قرار داد. حسن مهماني، سياوش چراغي پور، غلامحسين بهرامي، مازيار فيروزمند و كاميار محبي بازي متوسط و مشابهي در اين نمايش دارند. هر چند كه كليت كار آنها را بايد در حوزه اجرا مثبت ارزيابي كرد.