عروسکهای وحشت و جادو و جنون    پنجشنبه 24 مرداد 1387 - 15:40  نظرات شما  پرینت از مطلب  بازدید از این مطلب : ۲۵

بهروز غریب پور پیش از این اپرای عروسکی رستم و سهراب را در تالار فردوسی به روی صحنه برده بود. اپرای عروسکی رستم و سهراب تجربه تازه ای در زمینه نمایش عروسکی و به ویژه به روی صحنه رفتن یک اپرای نمایشی در ایران بود و در مدت اجرایش توانست توجه بسیاری از مخاطبان را به خود جلب کند. اما بعد از رستم و سهراب این بار غریب پور تجربه دیگری در حوزه اپرای عروسکی را با گروه عروسک گردانان قبلی اش به روی صحنه برد که در ساخت و اجرا استقلال بیشتری از نمایش قبلی داشت. در واقع مکبث چه در زمینه اجرا و چه در حوزه ساخت عروسکها تجربه جدیدی بود که گروه غریب پور پس از کار با اتریشی ها آن را تجربه کردند. اما این بار متن یکی از شاهکارهای نمایشی شکسپیر با پرداخت اپرایی "جوزپه وردی" ، یکی از آهنگسازان شاخص اپرای جهان، است و علاوه بر داستان و فضای داستانی زبان آن نیز زبان و گفتار فارسی نیست. البته، نمایش عروسکی مکبث به واسطه آشنا بودن رویدادها و داستان آن برای بیشتر مخاطبان تئاتر نیازی به ترجمه تبدیل شدن به فارسی ندارد و بر همین اساس بهروز غریب پور تصمیم گرفته تا اپرای زیبای وردی را با تصاویر نمایشی و جادوی حضور عروسکهایش در قاب صحنه تالار فردوسی به نمایش بگذارد. نخستین ویژگی "اپرای عروسکی مکبث" استفاده از امکانات نمایشی، شامل عروسکهای نخی و صحنه نمایش است. عروسک های نمایش بهروز غریب پور که با شیوه عروسک نخی به حرکت در می آیند قدرت حرکت و زیبایی حضور و فانتزیای تصویر نمایشی را به خوبی در مقابل تماشاگر قرار می دهند. نمونه مشابه چنین عروسکهایی در همین جشنواره دوازدهم نمایش عروسکی تهران، عروسکهای نخی گروه اتریشی ورنرهیرزر بود، که البته عروسکهای اتریش از نظر ظرافت های حرکتی و دقت در ساخت و استفاده، به مراتب قوی تر از عروسکهای مکبث به نظر می رسیدند. هر چند که شخصاً مکبث را به واسطه وجود سایر عناصر نمایشی – که به آنها اشاره خواهیم کرد- از فلوت سحرآمیز جذاب تر و نمایشی تر می دانم. عروسکهای مکبث شامل دو گروه عروسک های واقعی با فانتزیای خاص عروسکی و عروسکهایی غیر واقعی و شبه وار هستند که در کنار هم ترکیب مناسبی از فضای رویدادهای واقعی و جادویی مورد نظر نمایشنامه را نتیجه داده اند. نگاه ویژه کارگردانان به بعد درونی رویداد نمایشی و فضای جادویی و سحرآمیز جنایت و خونریزی قهرمان مکبث به گونه ای است که به وضوح فضایی قدرتمند از جنون و جادو را در کنار واقعیت در حال وقوع قرار می دهد و حتی این وجه از اجرا را پررنگتر از آنچه که در نمایشنامه شکسپیر وجود دارد مورد پرداخت قرار می دهد. خون، جنون و کشتار، حوزه ها و موضوعاتی هستند که کارگردان اپرای عروسکی مکبث بیش از هر چیز دیگر اهمیت و تاثیر جادویی آن را بر سایر حوزه ها و موضوعات نمایش مورد تاکید و اهمیت قرار داده است. فصول زیبای ملاقات مکبث با جادوگران و یا صحنه ای که پس از کشتار و خونریزی بسیار در قبرستانی از ظهور اشباح تنها مانده و عروسکهای سفیدپوش از زیر زمین بالا می آورند جنون درونی مکبث را با وحشت و مرگ توام می کنند. باعث شده که نمایش براساس رسالتش هر چه بیشتر بر تصاویر و قابهای فانتزی عروسکی تسلط داشته باشد و چنین فضا و رویکردی را به خوبی به نمایش بگذارد. از طرف دیگر صحنه نمایش اپرای عروسکی مکبث، یکی از دیگر حوزه هایی است که درک و تاثیر آن بر مخاطب را به طرز کاملا مشخص و به گونه ای نامحسوس تقویت می کند و جذابیت تصاویر و توجیه زیبایی شناسانه اجرا و منطق رویدادها را نیز توجیه می نماید. صحنه نمایش غریب پور در مقایسه کار مشابه اتریشی که تالار اصلی به اجرا درآمد، متنوع تر زیباتر و کاربردی تر است. این صحنه در طول اجرا بارها و بارها قاب ها و تصاویر زیبایی را به نمایش می گذارد که علاوه بر توجیه منطق حضور وقایع در رویدادگاه های مختلف به فضای راز آمیز و جادویی نمایش دامن می زنند و با پرسپکتیو اصولی نورپردازی خوبی توانسته اند بر جنبه های تصویری و زیبایی فضای آن بیفزاید. استفاده از عمق برای تکثیر و وسعت بخشی به فضا و بکار گرفتن امکانات کف و زیر صحنه برای از بین بردن محدودیتهای فضای نمایش قابلیتهایی هستند که ضمن افزایش ظرفیتهای تصویری و فضای نمایشی باعث زیبایی وجذابیت تصویرهای پیاپی در مقابل تماشاگر شده اند و هر آن تصویر جدید و تازه ای را به آن اضافه می کنند. صحنه ی اپرای عروسکی مکبث از ابتدای اجرا تا پایان آن در حال تغییر و جایگزینی های مداوم است. گویی آنکه هر یک از این صحنه ها به صورت تصاویری نمایشی از تصویری دیگر زاده می شوند و فضاهایی جدید و تازه را از ذهن مخاطب به حضور می خوانند. تماشاگر کمتر شاهد تغییرات صحنه ایست و انگار در فضایی جادویی ترکیباتی مشخص از صحنه های مختلف را به نوبت مشاهده می کند که اتفاقات و رویدادها تابعی از آن هستند. جنایت و کشتار محور موضوعی قالب نمایش است که به یاری رویدادها و بازی عروسکها و همچنین موسیقی و صحنه پردازی، حضور جادویی و مرموزش را بر ذهن و درک مخاطب تحمیل می کند. این همان تاثیری است که کارگردان می خواهد با تفسیر خود از اثر جاویدان شکسپیر بر مخاطب بگذارد. شاید اگر آشنایی و اشتیاق سلیقه ها، مخاطبان ایرانی ، با موسیقی و اپرا بیشتر از این بود، حتی تاثیری بیش از این را هم می شد از نمایش خوب مکبث انتظار داشت. اما ناآشنایی و تجربه اندک مواجهه مان با اپرای بخش مهمی از تاثیر موسیقی اپرایی مکبث را ناکارآمد ساخته و در نهایت و ادراک بسیاری از ما از موسیقی نمایش شهودی و ناخودآگاه است.اپرای عروسکی مکبث، یکی از اجراهای خوب جشنواره بین المللی عروسکی تهران بود که تحسین بسیاری از میهمانان خارجی جشنواره را برانگیخت. این نمایش با تکیه بر ظرفیتها و قابلیتهای نمایش عروسکی و همچنین به واسطه تاثیرات خوب و قوی تصویر و جنس و اتمسفر جادویی اش توانست خیلی از مخاطبان آشنا و نا آشنا با تئاتر را مجذوب خود کند. چه آنها که برای جذب شدن به نمایش دلیلی داشتند و چه آنها که مبهوت زیبایی اجرا و بازی عروسکها در میان خون و دود و آتش بودند.

دل آرته در خیمه ایرانی سه شنبه 22 مرداد 1387 - 13:56  نظرات شما  پرینت از مطلب  بازدید از این مطلب : ۴۲

نمایش ایتالیایی "پولچینلا...." یکی از کارهای خوب جشنواره دوازدهم تئاتر عروسکی بود که تقریبا تمام تماشاگران به اتفاق، رضایت کاملی از اجرای آن داشتند. عروسک های کوچک و دوست داشتنی، شوخی های نمایشی موقعیت و ظرافتهای کمیک بازی آنها و شاید نزدیک بودن شکل و شیوه اجرایی نمایش به خیمه شب بازی ایرانی و از همه مهمتر محوریت حضور عروسک پولچینلا با ماسک سیاه که کاملا شبیه به مبارک بازیگوش ایرانی است و حتی مثل مبارک با صفیر هم تکلم می کند، احتمالا ویژگی ها و دلایل محبوبیت این نمایش ساده ایتالیایی در میان تماشاگران ایرانی بوده است. پولچینلا عروسکی کوچک است که با همه ویژگی های مبارک ایرانی، در نمایش نازوتو و رونگا تبدیل به دو (و شاید چهار) عروسک شده و خودش را با بازیگوشی هایش تکثیر کرده تا بیشتر از پیش تماشاگر را متوجه خود ساخته و سرگرم کند. این نمایش گذشته از شباهتهای انکارناپذیری که عروسک اصلی اش با مبارک خودمان دارد، به طور کلی وابسته به اصول و قالبهای قرار داد معروفترین نمایش کمدی ایتالیایی است. بنابراین بهتر است که بحث در مورد نمایش را با ریشه یابی آن در کمدیا دل آرته ایتالیایی که شیوه شناخته شده و آشنایی از کمدی بداهه است آغاز کنیم. دل آرته که حاصل ورود برخی تغییرات در نمایش های نیمه دوم قرن شانزدهم ایتالیاست حاصل کار دو دسته هنرمندان جدید و لوده بازیهای کمدی ایتالیایی است. نمایشهای دل آرته، نه بر اساس قالب و ساختار داستانی یک متن که اغلب براساس یک "کانوا" (طرح مختصر) شکل می گرفته و اجرا می شده اند. در واقع این نمایشهای بدون داستان که اجرا و پرداخت نمایشی شان را بر اساس کانوا به عنوان اسکلت کنش نمایشی ترتیب داده اند متکی بر موقعیت ها و گفتار بداهه شخصیتهای تپیکال شان هستند. "دسانی" در دل آرته دو شخصیت است که معمولا لوده یا نوکر عادی را به نمایش می گذارد؛ یکی از این نوکرها "بریگلا" مزور و حیله گر و زرنگ است و دیگری "آرلکن" که احمق، کتک خور و تنبل نشان می دهد. پولچینا نسخه ناپلی دسانی است که مخلوطی از حقه بازی و حماقت را با هم بهمراه دارد. این شخصیت وقتی کتک می خورد به آواز پناه می برد و هر دو ویژگی بارز دسانی را با هم تلفیق می کند. ضمن اینکه پولچینا شوخی ها و مسخرگی های نمایشهای پوچ میم را نیز در صحنه های کوتاهی از کمدی اش به نمایش می گذارد. عروسک کوچک با ماسک سیاه نمایش ایتالیایی- در جشنواره هم در واقع ترکیبی از پولچینا و مبارک است که ویژگی های هر دو این شخصیتها را در خود دارد و از همین جهت از طرفی آزادتر است و از طرف دیگر ویژگی های رفتاری مشخص بیشتری دارد. علاوه بر این به نظر می رسد که پولچینا در نمایش گروه ایتالیایی دو وجه متفاوت رسانی را در قالب دو عروسک به نمایش می گذارد و در مقابل هم قرار می دهد. یکی از این وجوه "بریگلا" زیرک و مزور است که شبیه به مبارک است و صورت سیاه دارد و با صفیر صحبت می کند. "بریگلا" که در نمایش نام پولچینا را نیز با خود بهمراه دارد با ظرافت و زیرکی طرف مقابلش که بی شباهت با آرلکن کتک خور و احمق نیست، را آزار می دهد و با همین تقابل رفتار و موقعیت شوخی های بامزه و سرگرم کننده ای را موجب می شود که برای تماشاگر دوست داشتنی و جذاب است. تازگی کار نازوتو و رونگا در این نمایش قرار دادن دو خیمه در کنار هم و استفاده از چهار عروسک – دو به دو مشابه- در هر یک از این خیمه هاست. این شیوه و شگرد حرکت از یک خیمه به خیمه دیگر را به تغییر فضاها و تعدد منطقی رویدادگاه ها تبدیل کرده و بر جذابیت های نمایش افزوده است. علاوه بر این تعقیب و گریزها و زد و خوردهای عروسکهای نمایش هم در عبور از خیمه ای به خیمه دیگر تغییر و تقابل میان آنها را تقویت کرده است. این مسئله ، علاوه بر زیبایی اجرا و گسترش وسعت رویدادگاه و فضای دید تماشاگر ریتم و همچنین شکل بهتری به اجرا داده که آن را از ثبات و سکون صحنه همیشگی خیمه و جعبه بازی جدا کرده و جدیدتر و متفاوت تر هم نشان می دهد. اما صرفنظر از همه این ویژگی ها آنچه باعث شده تا "پولچینلا یا چهار دست" اجرایی موفق ، سرگرم کننده و دارای کارکردهای کمیک باشد، کار خوب و استفاده از همه ابزارهای موجود نمایشی توسط دو عروسک گردان- کارگردان- نمایش، یعنی کاسپار نازوتو و لوکارونگا است. این دو عروسک گردان که در بیشتر زمان نمایش با هر دست یک عروسک را به حرکت در می آورند و حرکت های زیبایی را هم در مقابل تماشاگران خلق می کنند. نازوتو و رونگا نه تنها از بیان و گفتار و حرکت عروسکها، بلکه از صدای پاها و حتی صوت و حرکت خیمه ها و ... نیز استفاده می کنند و به کارگیری همین مولفه هاست که باعث می شود جوانب و زمینه های نمایشی دیگری نیز به کار افزوده شوند. بنابراین تماشاگر تنها با چند عروسک در حال حرکت و صدای آنها مواجه نیست بکله در مقابل نمایشی قرار گرفته که از هر امکان و قابلیتی برای پرکردن فضاها و زمینه های مرتبط استفاده کرده است. صدای پاهای عروسک گردانان پولچینلا در لحظاتی از نمایش به افکت و در بخشهایی به موسیقی آن تبدیل می شود و همین استفاده در زیر خمیه ها ضرباهنگ نمایش و اجرا را نیز به کمک صدا و آهنگ شکل می دهد و تقویت می کند. "پولچینلا با چهار دست" مجموعه ای از حرکت های دوست داشتنی و با مزه چهار عروسک کوچک است که در موقعیتهای زدو خورد و تعقیب و گریزشان کارهای بامزه ای می کنند و حتی در چند مورد کارهایشان بی شباهت به مسخره گی های نمایش میم نیست. همین شوخی های کمیک هم هست که نمایش را سرگرم کننده و شاد جلوه می دهد و مخاطبان را از دیدن آن راضی می کنند. پولچینلا در اکثر اوقات اجرایش در ایجاد ارتباط با مخاطب موفق است و خنده ها و تشویق های پیاپی تماشاگران می تواند شاهد بر این مدعا باشد. اجرای نمایش ایتالیایی ها در تالار قشقایی شاید از سوی دیگر نشاندهنده علاقه تماشاگران ایرانی به خیمه شب بازی و شخصیت سنتی مبارک ایرانی باشد. این موفقیت و استقبال یک نکته دیگر را نیز به ما یادآوری می کند و آن هم اینکه، شیوه های سنتی نمایش ایرانی همچنان می تواند مخاطب پسند و جذاب باشد. اما برای ارتباط بیشتر و موثرتر آنها را مخاطب هنرمندان و تماشاگران ما می بایست شکل ها و شیوه های جدیدی را نیز مورد استفاده قرار دهند.

 ماریونت های زیبا

چهارشنبه 23 مرداد 1387 - 15:57  نظرات شما  پرینت از مطلب  بازدید از این مطلب : ۲۲

گروه اتریشی "ورنر هیرزر" امسال با دو نمایش "فلوت سحرآمیز" و "یوهان اشتراوس و دوشیزه دانوب" در جشنواره تئاتر عروسکی شرکت دارند. این گروه که از پایتخت موسیقی جهان به ایران آمده اند در اولین نمایش شان اپرایی از ولفگانگ آمادئوس موتسارت و در نمایش دوم زندگی نامه ای از یوهان اشتراوس را محور و بستر موسیقیایی و داستان کارشان قرار داده اند. "فلوت سحرآمیز" که چند سال پیش هم در همین جشنواره عروسکی یکبار به اجرا در آمده بود نمایشی عجیب و فانتزی درباره سفر روح از تاریکی به روشنی است. در این نمایش "تامینو" که در حال شکار است توسط سه بانو از گزند ماری نجات پیدا می کند و بعدها برای نجات دختر ملکه از دست جادوگر مامور می شود. این ماموریت او را به هزار توی امتحانی معنوی می کشاند و در این مسیر فلوت سحرآمیزی که سه بانو به او داده اند حافظ جانش است. تامینو آزمونهای زیادی را با موفقیت پشت سر می گذارد و در پایان همراه با پامینا موفق شده تا پیروزی نور بر تاریکی را اعلام کند؛ آنها پا به معبد خورشید می گذارند و غلبه خیر بر شر را جشن می گیرند. ماریونت زیبای اتریشی با اجرای ماهرانه و ظریف عروسکها در صحنه نمایش لحظه های زیبایی را برای مخاطب ایرانی می آفریند که سرشار از جادو و تخیل و فانتزی است. انسانها، حیوانات و نیمه انسانهای فلوت سحرآمیز جهانی عجیب و رویایی می آفریند که در خدمت محتوایی ناب و انسانی و البته سلوکی شرقی نیز قرار گرفته اند. مبارزه با تاریکی و عبور از آزمایشهای متعدد برای رسیدن به نور مسیری است که قهرمان نمایش به کمک فلوت سحرآمیزش طی می کند و در پایان به پیروزی و نور می رسد. "ورنر هیرزر" در فلوت سحرآمیز یکی از فاخرترین گونه های نمایش عروسکی- ماریونت- را در کنار اپرای فاخر موتسارت قرار داده و در مدت زمان اجرای نمایش تماشاگران را با دنیای سحرآمیز این عروسکها درگیر لذتی دیداری و البته معنایی می کند. اما به همان اندازه که این نمایش و داستانها و ماجراهای متعددش جذاب و دیدنی بودند، نمایش دیگر گروه اتریشی "یوهان اشترواس و ..."خسته کننده و بدون اکت و عمل نمایشی اجرا شد. هیرزر در دومین نمایش اش داستان زندگی اشتراوس نوازنده معروف والس اتریش را در مقابل تماشاگر تعریف کرد. یک عروسک به عنوان راوی در این نمایش در مقابل تماشاگر قرار گرفت و با ترجمه فارسی تنها به روایت به واسطه زندگی نامه اشتراوس پرداخت. نکته اول در مورد این نمایش، آنکه، اصلاً هیچ عمل نمایشی در صحنه آن وجود نداشت و ما تنها شاهد روایت مستقیم و گفتاری و زندگی نامه ای اشتراوس بودیم. چنین روایت و نقل مستقیمی کاملاً متفاوت با هزارتوی داستانی "فلوت سحرآمیز" خسته کننده و غیر نمایشی به نظر می رسید. تنها نقطه جذاب "یوهان اشتراوس..." دکور زیبا و حرکات ظریف ماریونتی بود که آن هم پس از مدتی تازگی و تاثیر زیبای دیداری اش را تحت تاثیر بدون اکت بودن نمایش و روایت محض و بدون عمل آن از دست می داد. "یوهان اشتراوس..." با آنکه به زبان فارسی اجرا می شد و تماشاگر ایرانی را متوجه موضوع در حال روایتش می کرد نتوانست تاثیرگذار باشد، چون این نمایش عنصر مهم درگیری و عمل را در خود نداشت. راوی "یوهان اشتراوس...." به تعریف زندگی نامه قهرمان نمایش – اشتراوس- می پرداخت و بعد از آن فصل کوتاهی که مرتبط با زندگی آهنگساز معروف اتریشی بود به نمایش درآمد. البته تمایل به پرداخت جذابیت های کمیک تا اندازه ای توانسته بود که علاقه مخاطب به تعقیب داستان و درگیر شدن موفق او با نمایش را موجب شود اما این روند همواره تقطیع می شود و در یک جریان کلی ارتباط هیچگاه نتوانست مثل نمایش قبلی گروه اتریشی با تماشاگر درگیر شود و او را همراه با نمایش نگه دارد. تغییرات دکور و حرکتهای زیبا و قوام با ظرافت عروسکها تنها جذابیتهای نمایش دوم گروه اتریشی بودند که در کنار عدم پرداخت اکت نمایشی در اجرای آن توانستند تا اندازه ای تماشاگرانشان را راضی نگه دارند. نکته مهم و ارزشمند در مورد هر دو نمایش ورنر هیرزر غنای و ارزش همراهی موسیقی با روایت و اجرای نمایشی بود. "فلوت سحرآمیز" و "یوهان اشتراوس ...." دو نمایش با محوریت و اهمیت حضور تم و محتوای موسیقیایی بودند که حتی اگر هیچ ارزش نمایشی نداشته باشند باز هم به دلیل غنای موسیقیایی و البته غنای تکنیک های عروسک گردانی تجربیات ارزشمندی در حوزه اجرای نمایش عروسکی برای ما محسوب می شوند. ورنرهیرزر که حدو شش سال پیش با اجرای نمایش "فلوت سحرآمیز" کمک زیادی به ورود اپرای ماریونت در ایران کرد امسال بار دیگر دو اجرای موفق از این شیوه را به روی صحنه برد و توانست یکی از بهترین نمایشهای دوازدهمین جشنواره تئاتر عروسکی را به نام گروه اتریشی ثبت کند.